Wetenschappelijk onderzoek
Hoeveel dystrofine is genoeg?
Dystrofine. Voor mensen met de ziekte van Duchenne is dit het magische woord. Het eiwit…
Lees verder
Het menselijk DNA bestaat uit drie miljard letters. Bij mensen met de ziekte van Duchenne zorgt een fout in een paar van die letters ervoor dat hun spieren langzaam maar zeker achteruitgaan. In een net afgerond onderzoek van het Spierfonds behaalde dr. Manuel Gonçalves en zijn team van het LUMC een belangrijk resultaat: gen-editing kan de spelling van het dystrofine-gen in gekweekte spiercellen van Duchenne-patiënten herstellen. Een stap die de weg vrijmaakt voor verder onderzoek richting een echte therapie.
“Ons team wil graag een bijdrage leveren aan het vinden van een behandeling. De steun van het Prinses Beatrix Spierfonds is daarbij van essentieel belang.”
Duchenne: een probleem in de code
De ziekte van Duchenne wordt veroorzaakt door een fout in het DNA: de genetische code van het dystrofine-gen is onleesbaar geworden, waardoor het lichaam het eiwit dystrofine niet meer aanmaakt. Dit eiwit is de lijm die spiervezels bij elkaar houdt. Zonder dystrofine verzwakken de spieren en uiteindelijk ook het hart. Gen-editing – een vorm van gentherapie – biedt een uitweg door die fout in de code gericht te corrigeren, zodat het lichaam weer kortere maar deels werkzame dystrofine-eiwitten kan aanmaken.
Alles in één pakketje
“Bij een erfelijke ziekte als Duchenne is het meest logische wat je kunt doen: het genetische probleem zelf aanpakken. Dat is precies wat we met onze aanpak doen”, vertelt Manuel. Maar dat klinkt eenvoudiger dan het is. “Het gereedschap dat nodig is voor de gen-editing moet de spiercellen bereiken en dat is al een uitdaging op zich. Bij bestaande systemen worden de componenten als losse onderdelen aangeleverd. Daardoor bestaat het risico dat niet alle cellen alles ontvangen wat ze nodig hebben.”
Manuel en zijn team – samen met onderzoeker prof. dr. Annemieke Aartsma-Rus – ontwikkelden daarom een speciaal dragerssysteem dat alle benodigde onderdelen tegelijk verpakt en rechtstreeks in de cel aflevert. Ze testten daarin twee technieken: een verbeterde versie van CRISPR/Cas9, de inmiddels beroemde ‘moleculaire schaar’, en prime editing: een nieuwere methode die de genetische tekst bewerkt zonder het DNA volledig door te knippen, en daardoor potentieel nauwkeuriger en veiliger is.
Resultaat: dystrofine terug in de cel
In gekweekte spier- en hartspiercellen van Duchenne-patiënten werkte het: na behandeling maakten de cellen het kortere dystrofine aan. En niet alleen dat. Het nieuw aangemaakte eiwit bleek ook samen te kunnen werken met andere eiwitten die de spiervezel stabiel houden. Een eerste test in een ziektemodel bevestigde het beeld: gen-herstel in de spieren, zonder bijwerkingen.
Volgende stap
Nu het onderzoek is afgerond, denkt Manuel na over de volgende stap. “We hebben gezien dat de aflevering in spiercellen verder verbeterd moeten worden. Dat is wat waar we ons de komende jaren op willen richten.”
De motivatie om door te gaan ontbreekt in elk geval niet. “Mensen met de ziekte van Duchenne verdienen een therapie! Dat motiveert ons enorm om te blijven werken aan een oplossing.”
